AVALA

Možda niste znali o…

Najviše tačke na Avali od nastanka do danas, više puta menjale su visinu. Verovali ili ne, ova najsevernija planina Šumadije se smanjila, niža je za pet metara nego kako se pre pola veka učilo u školama. Umesto 511, najnovija merenja govore da je visoka 506 metara.

Avala je od glavnog grada udaljena je petnaestak kilometara. Za šest metara nadvisila je brdo i tako postala – planina. Kupastog oblika, bogate flore i faune, jedno je od najomiljenijih prestoničkih izletišta. Ne samo danas, već i u minulim vekovima. Hrlili su njoj da se u senci starih hrastova, bukvi i borova odmore, na njenim proplancima razonode. Da se napiju vode sa izvora Ladne Vode i Sakinaca. Kako je ne bi voleli kad na njoj raste 597 biljnih vrsta od kojih su neke izuzetno retke, zaštičene su kao prirodna retkost, a u tom zelenom bogatstvu stanuju brojne ptice (21 je zaštićena) i 16 vrsta sisara, od kojih je šest, takođe, zaštićeno kao prirodna retkost. Pod šumom je više od 370 hektara.

Danas, Avala sigurno ne bi bila takva da ugledni srpski lekar, botaničar i prvi predsednik Srpske kraljevske akademije Josif Pančić nije napisao 1856. godine Popečiteljstvu prosevčenija da je: „Avala ugrožena i da će nestati biljni i životinjski svet ako se nešto ne preduzme….” Na osnovu ovog pisma Knjaz Miloš donosi naredbu 1859.godine da se Avala zagradi i tako spase od propadanja. Gotovo vek kasnije, 1947, proglašena je za Nacionalni park. Koliko ima zaljubljenika u Avalu uverili smo se i minulih novembarskih dana kad se na toranjski vidikovac popelo više od 4.700 ljudi.

O Avali nam je ostao i zapis Feliksa Kanica, mađarskog putopisca, jednog od najvećih poznavalaca jugoistočne Evrope, iz 1868. godine: „U podnožju na severozapadnoj strani Avale nikla je jedna šumarska kućica sa velikim rasadnikom i vrtom, gde se pripremaju kulture za park, koji sada okružuje staru tursku tvrđavu. Hotel sa restoranom i tramvajskom prugom treba uskoro od Avale da učine za Beograd ono što je Kalemberg za Beč.”

TV toranj na Avali sa koga se za lepog vremena vidi Beograd kao na dlanu i pola Šumadije nikao je po drugi put. To remek delo koje je ušlo u anale svetske arhitekture, projektovali su arhitekte Uglješa Bogunović i Slobodan Janjić dok je statičar bio akademik Milan Krstić. Bio je visok 202,87 metara i nije bio ukopan u zemlju već se oslanjao na tvdom tlu na tri „noge”. Njega je 37. dana NATO agresije na našu zemlju, 29. aprila 1999. godine srušila avionska bomba. Deset godina kasnije ponovo se vinuo u nebo u svoj svojoj lepoti. Od svog prethodnika, mada su gotovo identični, viši je za dva metra i 30 centimetara.

Drugi simbol Avale, bolje reći prvi, podignut 1938. godine po naredbi kralja Aleksandra I Karađorđeviča je spomenik Neznanom junaku. Nalazi se na najvišoj koti planine i delo je poznatog vajara Ivana Meštrovića. Smešten je na mestu bivšeg srednjevekovnog grada Žrnova. Priča o ovom spomeniku počela je 17.oktobra 1914. godine. U blizini starog utvrđenja poginuo je jedan srpski nepoznat vojnik. Ceneći njegovu veliku hrabrost nemački vojnici su ga uz počasti sahranili na tom mestu i postavili natpis: „Jedan nepoznat srpski vojnik”. Posle rata meštani mu podižu skromno spomen obeležje koje se sada nalazi u porti crkve u Belom potoku.

I junaku Prvog srpskog ustanka Vasi Čarapiću, iz Belog Potoka podignut je spomenik na severoistočnim padinama Avale. Tu je i spomenik junacima Drugog svetskog rata koji su dolazeći na proslavu dvadesetogodišnjice oslobođenja Beograda u kojoj je učestvovala Crvena armija oktobra 1964. godine nastradali u avionskoj nesreći. U delegaciji su bili Maršal Birjuzov i general Ždanov. Godinu dana kasnije podignut je spomenik Sovjetskim veteranima rad Jovana Kratovilova.

Avala je, rekosmo, jedno od najomiljenijih izletišta Beograđana. Gospoda u 19. veku išla su na Avalu u lov, kočijama i čezama. Kasnije u 20-om, 1924. godine podignuta je prva planinarska kuća u Srbiji – Mitrovićev dom. Krajem treće decenije prošlog veka po projektu ruskog arhitekte Viktora Lukomskog izgrađen je hotel koji predstavlja mešavinu modernog i tradicionalnog srpskog srednjevekovnog graditeljstva. Sfinge od veštačkog kamena pored kojih se stepenicama uspinjete do hotela rad su vajara Vladimira Zagorudnjuka iz 1928. godine. Nešto niže, na 310 metara nadmorske visine nalazi se još jedan planinarski dom – Čarapićev brest.

Do Avale saobraćaju linije gradskog saobraćaja sa Banjice, a na 122. metru Avalskog tornja otvoren je restoran sa vidikovcem.

Možda Vas interesuje i...